بحران اقلیمی و کمبود منابع حیاتی در ایران تا سال ۱۴۲۰ شمسی
ایران در گرداب بحرانهای اقلیمی
ایران با اقلیم متنوع و میراث فرهنگی غنی، در آستانهی موجی شدید از رویدادهای اقلیمی و زیستمحیطی قرار دارد که تا کمتر از ۲۰ سال آینده زندگی بیش از نیمی از جمعیت کشور را تهدید میکند. مهدی زارع، استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله، با ارائه آمار و تحلیلهای دقیق، چشمانداز ناامیدکنندهای از افزایش […]
ایران با اقلیم متنوع و میراث فرهنگی غنی، در آستانهی موجی شدید از رویدادهای اقلیمی و زیستمحیطی قرار دارد که تا کمتر از ۲۰ سال آینده زندگی بیش از نیمی از جمعیت کشور را تهدید میکند. مهدی زارع، استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله، با ارائه آمار و تحلیلهای دقیق، چشمانداز ناامیدکنندهای از افزایش دما، کمبود آب، سیل و فشارهای انرژی را ترسیم کرده و فناوریهای سبز را کلید عبور از بحران میداند.
به گزارش اقتصاد ملی ،ایران کشوری است با اقلیم بسیار متنوع، از کویرهای خشک و گرم گرفته تا مناطق سردسیر و کوهستانی، اما همین تنوع اقلیمی پیچیده در کنار بهرهبرداری ناپایدار از منابع طبیعی، کشور را در معرض بحرانهای عمیق اقلیمی و زیستمحیطی قرار داده است. طی دو دهه آینده، ایران شاهد افزایش دما، کاهش منابع آبی، وقوع سیلابهای ناگهانی و گسترش بیابانزایی خواهد بود؛ موضوعی که مهدی زارع، استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله، بهعنوان زنگ خطری جدی برای کشور معرفی میکند.زارع در گفتگو با ما تاکید میکند که با روند فعلی، تا سال ۱۴۲۰ شمسی، بیش از نیمی از جمعیت ایران هر ساله با حداقل یکی از رویدادهای شدید اقلیمی درگیر خواهند بود؛ گرمای بیسابقه، کمبود آب، سیلاب و بیابانزایی بحرانهای اصلی خواهند بود که زندگی میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار میدهد.
افزایش دمای بیسابقه و گرمای شدید در شهرها
زارع اشاره میکند که ایران تا سال ۱۴۲۰ با افزایش قابل توجه دمای هوا مواجه خواهد شد؛ در برخی مناطق این افزایش تا ۲ درجه سانتیگراد خواهد رسید که باعث بروز موجهای گرمای شدید طولانیمدت میشود. این پدیده، به ویژه برای مناطق شهری که تا آن سال حدود ۷۵ درصد جمعیت کشور را در خود جای میدهند، بسیار آسیبپذیر است.در سناریوهای انتشار متوسط تا زیاد گازهای گلخانهای، ۳۰ تا ۵۰ میلیون نفر در ایران با موجهای گرمای شدید و طولانی مواجه خواهند شد که دمای هوا در هفتههای متمادی بالای ۳۵ درجه سانتیگراد خواهد بود. این شرایط تهدیدی مستقیم برای سلامت، معیشت و امنیت مردم است و نیازمند اقدامات فوری و گسترده است.
کمبود آب؛ چالش اصلی و تهدید امنیت غذایی
یکی از بحرانیترین چالشهای ایران در آینده نزدیک، کمبود شدید منابع آبی است که میتواند منجر به بحرانهای گستردهتر امنیت غذایی و اجتماعی شود. مهدی زارع با ارائه دادههای نگرانکننده توضیح میدهد که ایران با اقلیم خشک و بهرهبرداری بیرویه از منابع آب مواجه است؛ وضعیتی که تا سال ۱۴۰۴ باعث شده ۷۰ درصد جمعیت کشور با کمبود آب روبرو شوند.او هشدار میدهد که این روند تا سال ۱۴۲۰ تشدید خواهد شد و ۸۰ تا ۹۰ میلیون نفر از جمعیت ایران تحت تأثیر کمبود آب قرار خواهند گرفت. او همچنین بر کسری سالانه ۱۵ تا ۳۰ میلیارد متر مکعب آب در کشور تاکید میکند که از میزان عرضه آب تجدیدپذیر فراتر خواهد رفت.سرانه دسترسی به آب در ایران به کمتر از ۸۰۰ متر مکعب در سال به ازای هر نفر خواهد رسید که بسیار پایینتر از آستانه ۵۰۰ متر مکعبی تعریفشده توسط سازمان ملل برای «کمبود مطلق آب» است. این موضوع به معنای تهدید جدی معیشت، بهداشت و امنیت غذایی کشور است.
خشکسالیهای مکرر و کاهش بارندگی
زارع توضیح میدهد که روند کاهش بارندگیها و افزایش تبخیر به دلیل گرمایش جهانی تا سال ۱۴۲۰ ادامه خواهد یافت. تا آن زمان کاهش ۱۰ تا ۲۵ درصدی بارندگی در بسیاری از مناطق کشور اتفاق میافتد و بیش از ۷۰ درصد از سفرههای آب زیرزمینی ایران تخلیه خواهد شد.این وضعیت به شدت بخش کشاورزی را تحت فشار قرار داده و میتواند منجر به از دست رفتن محصولات کشاورزی حیاتی شود. ۴۰ تا ۶۰ درصد از زمینهای کشاورزی ایران ممکن است با تنش شدید آبی مواجه شوند که پیامدهای آن میتواند مهاجرت اجباری روستاییان و افزایش بحرانهای اجتماعی باشد.
سیلابها و بیابانزایی؛ تهدید مضاعف برای مناطق کشاورزی و شهری
افزایش نوسانات بارندگی و تغییرات اقلیمی موجب بروز سیلابهای ناگهانی و گسترده در نقاط مختلف کشور شده است. زارع تاکید میکند که تا سال ۱۴۲۰ حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون نفر در معرض خطر سیلابهای شدید قرار خواهند گرفت.علاوه بر این، گسترش بیابانها و تخریب خاک در مناطق کشاورزی، بویژه در حوضههای مرکزی مانند سمنان، اصفهان، یزد، کرمان و فارس و همچنین خوزستان، تهران و کرج، به طور جدی معیشت میلیونها نفر را تهدید میکند. مناطق ذکر شده هماکنون نیز به دلایل خشکسالی و طوفانهای گرد و غبار با مشکلات جدی مواجهاند.
فشار مضاعف بر شبکه برق؛ کسری و خاموشیهای فراگیر
زارع به تأثیر تغییرات اقلیمی بر شبکه برق ایران اشاره میکند و به خبر آنلاین میگوید: «شبکه برق کشور تحت فشار دوگانه افزایش تقاضا به دلیل موجهای گرما و محدودیتهای عرضه برق، به ویژه از منابع برق آبی، قرار دارد.»او توضیح میدهد که موجهای گرما تقاضا برای تهویه مطبوع را افزایش میدهد و در سالهای آینده اوج مصرف برق در تابستان ممکن است سالانه ۵ تا ۸ درصد رشد کند. از سوی دیگر، کاهش تولید برق آبی ناشی از کاهش ذخایر آب، میتواند ۲۰ تا ۴۰ درصد از تولید این بخش را کاهش دهد.نیروگاههای حرارتی که ۸۰ درصد برق ایران را تأمین میکنند نیز به آب برای خنکسازی وابستهاند و در دورههای خشکسالی کارایی آنها کاهش مییابد. در نتیجه، شکاف عرضه و تقاضا در اوج مصرف میتواند به ۱۰ تا ۲۰ گیگاوات برسد. این در حالی است که در سال ۱۴۰۰ کسری برق بین ۵ تا ۱۰ گیگاوات باعث بروز خاموشیهای گسترده شد.زارع میگوید: «این خاموشیها هزینههای میلیاردی برای اقتصاد به دنبال دارد و میتواند صنایع کلیدی کشور را با آسیب جدی مواجه کند.»
فناوریهای سبز؛ راهکارهای نجاتبخش ایران
در مقابل این بحرانها، مهدی زارع به فناوریهای نوین و سبز بهعنوان راهکارهای کلیدی برای مقابله با چالشهای آب و انرژی اشاره میکند. او توضیح میدهد: «نمکزدایی خورشیدی، انرژیهای تجدیدپذیر، آبیاری هوشمند و بازیافت فاضلاب، میتوانند نقش تعیینکنندهای در کاهش فشار بر منابع آب و برق ایفا کنند.»نمکزدایی خورشیدی با استفاده از انرژی خورشیدی متمرکز یا فتوولتائیک، در کنار فناوریهای جدید برداشت آب از اتمسفر، قادر است تا سال ۱۴۲۰ بین ۵ تا ۱۰ میلیون نفر را با آب شیرین تامین کند. این فناوریها به ویژه در مناطق خشک و کمآب مانند یزد و کرمان میتوانند تاثیرگذار باشند.آبیاری هوشمند مبتنی بر حسگرهای اینترنت اشیا و هوش مصنوعی، همراه با آبیاری قطرهای خورشیدی، میتواند مصرف آب کشاورزی را تا ۴۰ درصد کاهش دهد و این موضوع در مناطق کلیدی کشاورزی مانند خوزستان اهمیت زیادی دارد.همچنین، بازیافت فاضلاب شهری با فناوریهای پیشرفته میتواند بیش از ۷۰ درصد از فاضلاب را به منابع قابل استفاده در کشاورزی و صنعت تبدیل کند.زارع درباره توسعه انرژیهای خورشیدی و بادی در ایران نیز میگوید: «با وجود بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال، ایران میتواند تا سال ۱۴۲۰ حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد از برق مورد نیاز خود را از منابع تجدیدپذیر تأمین کند. مزارع خورشیدی در بیابان لوت و مزارع بادی در منجیل میتوانند ظرفیت تولید انرژی را به طور چشمگیری افزایش دهند.»
فناوریهای پیشرفته ذخیرهسازی و تولید هیدروژن سبز
یکی دیگر از راهکارهای موثر، استفاده از فناوریهای پیشرفته ذخیرهسازی انرژی مانند باتریهای لیتیوم-یونی و ذخیرهسازی انرژی هوای فشرده است که موجب تثبیت شبکه برق در زمانهای اوج مصرف میشود.زارع همچنین به تولید هیدروژن سبز با استفاده از انرژی مازاد خورشیدی و بادی اشاره میکند که میتواند ۵ تا ۱۰ گیگاوات ظرفیت تولید برق اضافی به همراه داشته باشد. تولید هیدروژن به عنوان حامل انرژی پاک، بخشی از نقشه راه ایران برای مقابله با تغییرات اقلیمی است.
مدیریت هوشمند و توانمندسازی جوامع؛ کلید موفقیت بلندمدت
استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی بر اهمیت مدیریت هوشمند منابع با استفاده از هوش مصنوعی و مدلهای یادگیری ماشینی تاکید میکند. این فناوریها به پیشبینی بهتر خشکسالی، بهینهسازی مصرف آب و انرژی و کاهش ضایعات کمک میکند.همچنین توانمندسازی جوامع روستایی با سیستمهای خورشیدی و بادی خارج از شبکه، به کاهش تلفات انتقال و افزایش تابآوری مناطق دورافتاده کمک میکند.زارع تاکید دارد که آموزش کارشناسان در حوزه هوش مصنوعی، انرژیهای تجدیدپذیر و فناوری آب، نقش حیاتی در رفع کسریهای آتی کشور دارد.
چشمانداز آینده؛ از تهدید تا فرصت
اگرچه آینده ایران در معرض تهدیدهای جدی اقلیمی است، اما مهدی زارع معتقد است فناوریهای نوین و مدیریت هوشمند میتواند ایران را به عنوان یک رهبر منطقهای در زمینه تابآوری اقلیمی معرفی کند.او میگوید: «نمکزدایی خورشیدی و برداشت آب از اتمسفر میتواند سالانه ۱۰ تا ۱۵ میلیارد متر مکعب آب تازه تولید کند. انرژی خورشیدی و بادی به همراه ذخیرهسازی انرژی، ظرفیت تولید برق را ۲۰ تا ۳۰ گیگاوات افزایش میدهد. اینها نه تنها راهحل بحرانها، بلکه فرصتهایی برای توسعه پایدار و ارتقای جایگاه ایران در منطقه هستند.»بحرانهای اقلیمی و کمبود منابع حیاتی، چالشی بیسابقه برای ایران است که میتواند امنیت ملی، اقتصادی و اجتماعی کشور را تهدید کند. اما با استفاده از فناوریهای سبز و مدیریت هوشمند منابع، امکان عبور از این بحرانها وجود دارد. همکاری همهجانبه دولت، بخش خصوصی، جامعه علمی و مردم، کلید موفقیت در مسیر ایجاد تابآوری اقلیمی و توسعه پایدار در ایران خواهد بود.
نظرات و تجربیات شما
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.