کریدور طلایی تجارت

در حالی که تجارت ایران و ترکیه در سال‌های اخیر با فراز و فرودهایی همراه بوده است، سفر اخیر سیدمحمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت ایران، به استانبول فرصتی دوباره برای بررسی ظرفیت‌های مغفول در روابط اقتصادی دو کشور فراهم آورد. این سفر که در چارچوب اجلاس وزیران کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی (اکو) انجام شد، بر لزوم تقویت مبادلات تجاری و رفع موانع موجود در راه توسعه روابط اقتصادی تأکید داشت.

به گزارش اقتصاد ملی ، در یک دهه گذشته، روابط اقتصادی ایران و ترکیه همواره تحت تأثیر تحولات سیاسی و اقتصادی منطقه قرار داشته است. با وجود این، ترکیه همچنان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران در منطقه شناخته می‌شود. با این حال، حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال‌های اخیر کاهش یافته و از اهداف بلندمدت فاصله گرفته است.

سفر اخیر سیدمحمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت ایران، به استانبول و دیدار با مقامات ترکیه، دوباره توجه‌ها را به روابط اقتصادی دو کشور جلب کرد. این سفر که به‌عنوان پنجمین سفر خارجی وزیر ایرانی در پی جنگ ۱۲ روزه اخیر انجام شد، بر لزوم احیای دیپلماسی اقتصادی و تقویت همکاری‌ها در زمینه‌های مختلف تأکید داشت. در این گزارش، به بررسی تحولات اخیر روابط اقتصادی ایران و ترکیه و ظرفیت‌های مغفول در این زمینه پرداخته شده است.

تاریخچه روابط اقتصادی ایران و ترکیه

روابط تجاری ایران و ترکیه در طول دهه‌های گذشته دستخوش تغییرات فراوانی بوده است. ترکیه از سال‌ها پیش به‌عنوان یکی از شرکای مهم تجاری ایران شناخته می‌شود. این دو کشور در دوره‌های مختلف، از جمله در دوران پس از جنگ‌های جهانی و در دوران تحریم‌ها، توانسته‌اند با وجود چالش‌ها، روابط اقتصادی خود را گسترش دهند.در سال ۲۰۱۲، حجم تجارت ایران و ترکیه به ۲۲ میلیارد دلار رسید و مقامات دو طرف از امکان افزایش این رقم به ۳۰ میلیارد دلار صحبت می‌کردند. با این حال، پس از بازگشت تحریم‌ها در سال‌های بعد، تجارت دو کشور کاهش یافت و در سال ۲۰۲۲ به تنها ۵.۴ میلیارد دلار رسید. این روند نشان‌دهنده افت محسوس در روابط تجاری است، اما بسیاری از تحلیلگران و فعالان اقتصادی معتقدند که پتانسیل‌های زیادی برای احیای این روابط وجود دارد.

وضعیت کنونی روابط تجاری ایران و ترکیه

در سال ۲۰۲۴، حجم تجارت ایران و ترکیه به ۸ میلیارد دلار رسید و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که این رقم تا پایان سال ۲۰۲۵ تغییرات قابل‌توجهی نخواهد داشت. این عدد نشان‌دهنده پیشرفت در مقایسه با سال‌های گذشته است، اما همچنان با اهداف بلندمدت فاصله زیادی دارد.بر اساس آمارها، ظرفیت واقعی همکاری اقتصادی ایران و ترکیه می‌تواند به میزان قابل‌توجهی بیشتر از سطح کنونی باشد. بسیاری از فعالان اقتصادی معتقدند که در صورت رفع محدودیت‌ها و تحریم‌ها، امکان جهش تجارت تا سقف ۳۰ میلیارد دلار وجود دارد.در ابتدای دهه ۲۰۰۰ میلادی، حجم مبادلات تجاری ایران و ترکیه کمتر از ۱ میلیارد دلار بود. با این حال، در دوران برجام، حجم تجارت دو کشور به ۱۲ میلیارد دلار افزایش یافت. پس از بازگشت تحریم‌ها، این رقم دوباره کاهش یافت، اما کارشناسان بر این باورند که ظرفیت‌های بسیاری برای رشد روابط تجاری ایران و ترکیه همچنان وجود دارد.

فرصتی برای احیای دیپلماسی اقتصادی

سفر سیدمحمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت ایران، به استانبول و دیدار با مقامات ترکیه و فعالان اقتصادی، فرصتی برای بازبینی و احیای دیپلماسی اقتصادی ایران در منطقه به‌ویژه در قبال ترکیه بود. این سفر در قالب اجلاس وزیران کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی (اکو) برگزار شد که در آن موضوعاتی همچون کاهش تعرفه‌های تجاری و تقویت مبادلات درون‌منطقه‌ای مطرح شد.اتابک در این سفر با عمر بولات، وزیر بازرگانی ترکیه، دیدار کرد و بر لزوم افزایش سطح مبادلات تجاری دو کشور تأکید کرد. به گفته وی، روابط اقتصادی ایران و ترکیه «قابلیت جهش بزرگ» دارد و با رفع برخی موانع جزئی می‌توان به اهداف بلندمدت دست یافت. وزیر بازرگانی ترکیه نیز در این دیدار از رشد ۵ درصدی حجم تجارت دو کشور در سال جاری میلادی خبر داد و اعلام کرد که هدف‌گذاری برای سال آینده رسیدن به حجم تجارت ۱۰ میلیارد دلار است.

 ظرفیت‌های مغفول در روابط اقتصادی ایران و ترکیه

گرچه حجم تجارت دو کشور در سال‌های اخیر کاهش یافته است، اما بسیاری از کارشناسان و فعالان اقتصادی بر این باورند که ظرفیت‌های بسیاری برای احیای روابط تجاری ایران و ترکیه وجود دارد. این ظرفیت‌ها می‌توانند در بخش‌های مختلفی همچون انرژی، ترانزیت، ساخت و ساز، پروژه‌های زیرساختی، و گردشگری خود را نشان دهند.

الف) همکاری در حوزه انرژی و خط لوله گاز

یکی از مهم‌ترین زمینه‌های همکاری ایران و ترکیه، حوزه انرژی و گاز است. ترکیه به‌عنوان یکی از مصرف‌کنندگان عمده انرژی در منطقه، می‌تواند یکی از مهم‌ترین شرکای ایران در تأمین گاز طبیعی و سایر منابع انرژی باشد. در این راستا، ایران و ترکیه می‌توانند در پروژه‌های مشترک گازرسانی و خط لوله گاز همکاری کنند.

ب) پروژه‌های زیرساختی و ترانزیت

ترکیه و ایران به‌عنوان دو کشور با موقعیت جغرافیایی استراتژیک، پتانسیل زیادی برای همکاری در زمینه ترانزیت کالا دارند. ایجاد کریدورهای ترانزیتی و همکاری در ساخت پروژه‌های زیربنایی می‌تواند به‌طور مستقیم به افزایش تجارت دو کشور کمک کند.

ج) نمایشگاه‌های مشترک و همکاری‌های صنعتی

در کنار همکاری‌های تجاری، برگزاری نمایشگاه‌های مشترک و برقراری قراردادهای صنعتی می‌تواند زمینه‌ساز گسترش روابط اقتصادی دو کشور باشد. این همکاری‌ها به‌ویژه در بخش‌های صنایع خودروسازی، تولیدات صنعتی، و کشاورزی می‌تواند موثر واقع شود.

 چالش‌ها و موانع پیش‌رو

با وجود ظرفیت‌های موجود، روابط تجاری ایران و ترکیه با چالش‌هایی نیز مواجه است. مهم‌ترین این چالش‌ها عبارتند از:تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌المللی: با توجه به تحریم‌های اقتصادی که ایران با آن مواجه است، توسعه روابط تجاری با ترکیه و دیگر کشورها به‌ویژه در حوزه‌های مالی و بانکی با مشکلات جدی روبه‌رو است.رقابت‌های منطقه‌ای: ترکیه همچنین با کشورهای دیگر همچون عربستان سعودی و امارات متحده عربی روابط اقتصادی نزدیکی دارد که این امر می‌تواند تأثیراتی بر روابط اقتصادی ایران با ترکیه داشته باشد.تفاوت‌های ساختاری اقتصادی: تفاوت‌های اقتصادی و ساختاری میان دو کشور، از جمله در حوزه‌های صنعتی و کشاورزی، می‌تواند به‌عنوان یک مانع در مسیر توسعه روابط تجاری عمل کند.

چشم‌انداز روابط اقتصادی ایران و ترکیه

سفر اخیر سیدمحمد اتابک به استانبول و دیدار با مقامات ترکیه بار دیگر توجه‌ها را به روابط اقتصادی ایران و ترکیه جلب کرده است. علی‌رغم کاهش حجم تجارت در سال‌های اخیر، ظرفیت‌های بالقوه همکاری اقتصادی دو کشور همچنان قابل‌توجه است و با رفع برخی موانع، امکان افزایش حجم مبادلات تجاری تا سقف ۳۰ میلیارد دلار وجود دارد. در این میان، همکاری در حوزه‌های انرژی، ترانزیت، و پروژه‌های زیرساختی می‌تواند زمینه‌ساز رشد و تحول در روابط اقتصادی دو کشور باشد.مهم‌ترین گام در این راستا، ادامه تلاش‌ها برای رفع موانع تجاری، تقویت همکاری‌های دوجانبه، و افزایش تعاملات در چارچوب سازمان‌های منطقه‌ای مانند اکو است. تنها در این صورت است که می‌توان امیدوار بود که ایران و ترکیه به اهداف تجاری خود نزدیک‌تر شوند و روابط اقتصادی آن‌ها به اوج گذشته خود بازگردد.