اهمیت ثبات تولید انرژی در مهار تورم

در ایران، هر بار که تولید و مصرف گاز دچار نوسان می‌شود، فشار آن به سرعت در قیمت‌ها، تورم و هزینه‌های تولید کالاهای اساسی دیده می‌شود. استمرار تولید و ثبات شبکه گازرسانی نه‌تنها یک مسأله انرژی، بلکه کلیدی‌ترین عامل در حفظ آرامش اقتصادی خانوارها و صنایع کشور است. در این گزارش، به بررسی تبعات نوسانات گازی و راهکارهای موجود برای مهار آن پرداخته‌ایم.

به گزارش اقتصاد ملی ، تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که نوسانات تولید و مصرف گاز در ایران، تنها یک مشکل فنی یا اجتماعی نیست، بلکه این اختلالات به‌طور مستقیم با افزایش نرخ تورم، بر هم خوردن زنجیره تولید کالا و ایجاد نااطمینانی در اقتصاد مرتبط است. هر بار که با کاهش تولید یا قطع گاز روبه‌رو می‌شویم، تاثیر آن را به وضوح در هزینه‌های تولید، قیمت کالاهای اساسی و فشار اقتصادی بر خانوارها می‌بینیم.

این مسأله به‌ویژه در فصل زمستان، زمانی که مصرف گاز در کشور به اوج خود می‌رسد، برجسته‌تر می‌شود. در این دوره‌ها، کمبود گاز باعث محدودیت در تامین انرژی برای صنایع، افزایش هزینه‌های تولید و در نهایت رشد قیمت‌ها می‌شود. از سوی دیگر، این نوسانات به ایجاد تورم فصلی و عدم تعادل در قیمت‌ها می‌انجامد که فشار مضاعفی به خانوارها وارد می‌کند.

گاز و تورم: پیوندی عمیق و پیچیده

در کشورهای مختلف، رابطه میان گاز و تورم به‌طور مستقیم مشاهده شده است. بحران انرژی اروپا در سال ۲۰۲۲ نمونه‌ای از این پیوند است. در این دوره، جهش قیمت گاز صنعتی در آلمان، نرخ تورم را از ۵.۳ درصد به ۱۰.۴ درصد افزایش داد؛ رکوردی که از دهه ۱۹۵۰ به بعد در این کشور بی‌سابقه بود. در بریتانیا نیز قطع گاز روسیه منجر به افزایش ۵۰۰ درصدی قیمت انرژی و رشد ۳.۵ واحدی تورم عمومی شد.در ایران، وابستگی صنایع به گاز بسیار بیشتر است. بیش از ۹۶ درصد صنایع ایران به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم به گاز وابسته هستند. از این رو، هر گونه اختلال در تولید گاز، مستقیماً به افزایش هزینه‌های تولید، توقف خطوط تولید و در نهایت افزایش قیمت‌ها منجر می‌شود. به‌طور خاص، بررسی داده‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که در سال‌های گذشته، در دوره‌هایی که صنایع بزرگ مانند فولاد، سیمان و پتروشیمی با محدودیت‌های گازی مواجه شده‌اند، تورم در آن دوره‌ها به‌طور میانگین ۱ تا ۱.۵ واحد درصد بیشتر از دوره‌های بدون بحران بوده است.

زنجیره تورم در ایران: از انرژی به قیمت‌ها

در ایران، نوسانات تولید گاز به‌طور مستقیم بر تورم تأثیر می‌گذارد. هر اختلال نیم‌درصدی در تولید گاز، می‌تواند سه تا چهار درصد قیمت تمام‌شده کالاهای انرژی‌بر مانند سیمان، فولاد و محصولات پتروشیمی را تغییر دهد. این تغییرات در هزینه‌های تولید، در نهایت به خانوارها منتقل می‌شود و فشارهای اقتصادی بر آنها را افزایش می‌دهد.به‌ویژه در فصل زمستان، که مصرف گاز به اوج خود می‌رسد، این فشارها بیشتر نمایان می‌شود. در این دوره‌ها، با محدود شدن تامین انرژی برای صنایع بزرگ، هزینه‌های تولید افزایش می‌یابد و در نتیجه، قیمت‌ها در بازار به سرعت بالا می‌رود. این وضعیت باعث افزایش هزینه ساخت‌وساز، رشد قیمت مصالح ساختمانی و نهایتاً فشار بر سبد مصرفی خانوارها می‌شود.

مدیریت انرژی در ایران و کشورهای موفق: تجارب جهانی

مدیریت انرژی و ذخیره‌سازی استراتژیک گاز از جمله راهکارهایی است که کشورهای موفق برای کنترل نوسانات قیمت و تورم به‌کار برده‌اند. ترکیه، چین و نروژ از جمله کشورهایی هستند که با توسعه ذخیره‌سازی استراتژیک گاز و سرمایه‌گذاری در تولید میادین جدید، توانسته‌اند نوسانات قیمت انرژی را کنترل کنند.ترکیه با ذخیره ۵.۸ میلیارد مترمکعب گاز توانست در بحران انرژی ۲۰۲۲ قیمت انرژی صنعتی را نسبتاً کنترل کند و از افزایش شدید تورم جلوگیری کند. چین نیز با توسعه مخازن زیرزمینی (UGS) و مدیریت دقیق مصرف گاز، توانست در زمستان ۲۰۲۱ مصرف خانگی را بدون اعمال محدودیت‌های گسترده کنترل کند. این کشورها توانسته‌اند با توسعه ظرفیت ذخیره‌سازی و تولید گاز، از شوک‌های انرژی جلوگیری کنند و تورم ناشی از آن را مهار نمایند.در ایران، با وجود این‌که تنها دو مخزن اصلی ذخیره‌سازی گاز در شوریجه و سراجه قم وجود دارد، ظرفیت ذخیره‌سازی کشور به شدت محدود است. این مشکل باعث می‌شود که در روزهای سرد سال، اولویت تامین گاز به خانوارها اختصاص یابد و صنایع بزرگ با محدودیت گاز روبه‌رو شوند. این وضعیت مستقیماً به افزایش هزینه‌های تولید و در نتیجه افزایش قیمت‌ها منجر می‌شود.

گاز و امنیت غذایی: حلقه‌های متصل

نوسانات تولید گاز نه تنها بر صنایع بزرگ تأثیر می‌گذارد، بلکه بر امنیت غذایی کشور نیز اثرگذار است. در زمستان‌هایی که تولید گاز محدود می‌شود و صنایع پتروشیمی و تولیدکنندگان کود اوره دچار مشکلات می‌شوند، قیمت کودهای شیمیایی در بازار داخلی جهش می‌کند. این شوک قیمت‌ها در نهایت بر هزینه تولید محصولات کشاورزی تأثیر می‌گذارد.مثلاً در زمستان ۱۳۹۹، افزایش ۶۴ درصدی قیمت کود اوره باعث افزایش هزینه تولید محصولات کشاورزی شد. این وضعیت، علاوه بر فشار بر کشاورزان، هزینه واردات مواد غذایی را نیز افزایش می‌دهد و در نهایت به فشار بیشتر بر بودجه عمومی و تورم انتظاری می‌انجامد.

ضرورت فشارافزایی در پارس جنوبی: مقابله با بحران

یکی از چالش‌های اصلی ایران در تولید گاز، افت تولید طبیعی میدان پارس جنوبی است که بیش از ۷۰ درصد گاز کشور را تأمین می‌کند. افت تولید در این میدان به‌طور سالانه حدود ۱۰ تا ۱۲ میلیون مترمکعب در روز است. برای جبران این افت و حفظ ظرفیت تولید، سرمایه‌گذاری جدی در این میدان ضروری است.قطر، که در سمت مقابل میدان پارس جنوبی قرار دارد، در سال ۲۰۲۳ بیش از ۲۸ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری برای توسعه لایه‌های عمیق انجام داده است. ایران نیز باید سرمایه‌گذاری مشابهی در این زمینه داشته باشد تا از افت تولید گاز جلوگیری کرده و ظرفیت کشور را حفظ کند. در غیر این صورت، محدودیت‌های گازی در زمستان‌ها افزایش یافته و این امر به‌طور مستقیم بر تورم تأثیر خواهد گذاشت.

پروژه‌های فشارافزایی: سیاستی ضدتورمی

پروژه‌های فشارافزایی در میدان پارس جنوبی نه تنها یک پروژه فنی، بلکه یک پروژه ضدتورمی است. به گفته کارشناسان مرکز پژوهش‌های مجلس، اگر این پروژه‌ها ظرف سه تا پنج سال آینده اجرایی نشوند، ایران با محدودیت‌های گازی گسترده‌ای روبه‌رو خواهد شد که اثرات آن مستقیماً بر تورم و هزینه‌های زندگی مردم خواهد گذاشت.آمارها نشان می‌دهند که افزایش ۲۰ میلیون مترمکعبی تولید گاز می‌تواند تا ۰.۷ واحد درصد تورم سالانه را کاهش دهد. این امر نشان می‌دهد که ثبات تولید گاز در ایران نه تنها برای عبور از بحران‌های فصلی، بلکه برای مهار تورم و جلوگیری از شوک‌های زنجیره‌ای در اقتصاد ملی ضروری است.

گاز، رکن اصلی آرامش اقتصادی

با کنار هم گذاشتن تمام این داده‌ها، می‌توان نتیجه گرفت که امنیت انرژی در ایران مستقیماً با امنیت اقتصادی مردم پیوند خورده است. استمرار تولید گاز، افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی، توسعه میادین جدید و تسریع در پروژه‌های نگهداشت و فشارافزایی، سیاست‌های اقتصادی هستند که برای حفظ آرامش بازار، جلوگیری از نوسان قیمت کالاهای اساسی و مهار تورم انتظاری ضروری است.ایران می‌تواند با تمرکز بر توسعه داخلی و استفاده از ظرفیت‌های مهندسان بومی، نه تنها از بحران‌های گازی آینده جلوگیری کند، بلکه بخش زیادی از التهاب‌های تورمی را نیز از ریشه مهار نماید.