جهش گندم در خشکسالی، مسیر وزارت جهاد برای خودکفایی

در حالی که بخش کشاورزی کشور با محدودیت‌های جدی منابع آب و انرژی مواجه است، معاون وزیر جهاد کشاورزی از تغییرات عمده در الگوی کشت کشور خبر داد و تاکید کرد که برای تحقق اهداف خودکفایی در محصولات اساسی، بهره‌وری باید افزایش یابد.

به گزارش اقتصاد ملی ، در نشست خبری امروز وزارت جهاد کشاورزی، مجید آنجفی، معاون امور زراعت این وزارتخانه، به ارائه گزارشی از چالش‌ها و دستاوردهای بخش کشاورزی کشور در سال‌های اخیر پرداخت. وی با اشاره به مسائل بحرانی پیش روی این بخش، از جمله تغییرات اقلیمی، کمبود منابع آب و ناترازی انرژی، برنامه‌هایی را که وزارت جهاد کشاورزی برای مقابله با این مشکلات در دستور کار دارد، تشریح کرد.

آب و انرژی؛ بزرگترین چالش‌های بخش کشاورزی

معاون وزیر جهاد کشاورزی در ابتدا با اشاره به تولید سالانه ۱۳۰ میلیون تن محصول کشاورزی در کشور، گفت که این میزان تولید ۸۵ درصد نیاز غذایی کشور را تامین می‌کند. از این میزان، بیش از ۷۰ درصد به بخش زراعت اختصاص دارد. وی افزود که هر ساله بین ۹۰ تا ۹۷ میلیون تن محصولات زراعی در اقلیم‌های متنوع کشور تولید می‌شود.آنجفی در ادامه از تغییر اقلیم و ناترازی منابع به‌عنوان بزرگ‌ترین موانع پایداری تولید کشاورزی یاد کرد و گفت:در سال زراعی گذشته، میزان بارندگی ثبت‌شده در کشور حدود ۱۴۰ میلی‌متر بوده که در ۵۱ سال اخیر بی‌سابقه محسوب می‌شود. این خشکسالی هم‌زمان با ناترازی انرژی رخ داد؛ کشاورزان در بسیاری از ساعات امکان استفاده از آب را داشتند اما به دلیل قطعی برق، نزدیک به یک‌سوم زمان بهره‌برداری از منابع آب از دست رفت.وی همچنین به کمبود منابع آبی اشاره کرد و گفت که قرار بود میزان آب قابل برنامه‌ریزی برای کشاورزی در سال ۱۴۱۱ به ۵۱ میلیارد مترمکعب برسد، اما وزارت نیرو در واقع همین امسال این میزان را اعلام کرده است که در مقایسه با برنامه، ۱۵ میلیارد مترمکعب کمبود دارد.

گندم‌کاری و جهش در دیمزارها

آنجفی یکی از محصولات محوری کشاورزی ایران را گندم دانست و گفت که کشاورزی کشور به‌طور خاص بر پایه گندم استوار است. وی با مقایسه تولید گندم در دو دوره خشکسالی اخیر گفت: در سال ۱۴۰۰، تنها ۴.۵ میلیون تن گندم تحویل مراکز خرید داده شد، اما در سال جاری، با وجود شرایط مشابه خشکسالی و چالش ناترازی انرژی، تولید گندم به ۷.۸ میلیون تن رسید.این افزایش چشمگیر در تولید گندم نتیجه اجرای طرح جهش تولید در دیمزارهاست که در طی پنج سال گذشته در کشور به مرحله اجرا درآمده است. معاون وزیر جهاد کشاورزی تاکید کرد که این طرح در راستای جبران محدودیت‌های منابع آبی، اراضی آبی را به سمت اراضی دیم سوق می‌دهد.وی افزود که حدود ۶ میلیون هکتار از اراضی زراعی کشور قابلیت تولید گندم دیم را دارند که بدون نیاز به منابع آب سطحی و زیرزمینی، می‌توانند نقشی مؤثر در تأمین گندم کشور ایفا کنند.

توسعه کشت‌های گلخانه‌ای و گیاهان روغنی

آنجفی در ادامه از توسعه کشت‌های گلخانه‌ای و گیاهان روغنی به‌عنوان اولویت‌های وزارت جهاد کشاورزی در سال‌های آینده یاد کرد. وی اشاره کرد که توسعه کشت گیاهان روغنی، به‌ویژه در اراضی دیم، می‌تواند کمک بزرگی به تامین بخشی از نیاز کشور به روغن کند. وی همچنین به پتانسیل بالای دانه‌های روغنی در تأمین خودکفایی کشور اشاره کرد و افزود: در گذشته، خودکفایی دانه‌های روغنی کشور از حدود ۱۰ درصد فراتر نرفته است، اما اکنون با توسعه کشت گیاهان روغنی در اراضی دیم، این امکان فراهم شده که بخشی از نیاز کشور به روغن بدون نیاز به منابع آبی تأمین شود.

الگوی کشت جدید؛ حذف کشت‌های آب‌بر

معاون وزیر جهاد کشاورزی در خصوص تغییرات الگوی کشت کشور گفت که این تغییرات به‌ویژه در حذف کشت‌های آب‌بر، به‌عنوان یک سیاست محوری در نظر گرفته شده است. وی تصریح کرد: در الگوی کشت جدید، ممکن است برخی کشت‌های آب‌بر به‌طور کامل حذف شوند. اما حذف یک کشت اقتصادی، بدون پیش‌بینی جایگزین یا مشوق، امکان‌پذیر نیست. بنابراین، باید همزمان با حذف این کشت‌ها، گزینه‌های جایگزین و مشوق‌هایی تعریف شود تا کشاورزان برای تغییر الگوی کشت اقناع شوند.وی ادامه داد که در حال حاضر، کارگروه ملی الگوی کشت در وزارت جهاد کشاورزی تشکیل شده است و این الگو با همکاری دستگاه‌های مختلف نظیر وزارت نفت، وزارت کشور، و سازمان برنامه و بودجه در حال پیگیری است.

توسعه کشت قراردادی و تأمین امنیت غذایی

آنجفی همچنین به کشت قراردادی اشاره کرد که یکی از برنامه‌های محوری وزارت جهاد کشاورزی در سال‌های اخیر بوده است. وی گفت که در حال حاضر، بخش عمده گندم کشور به‌صورت قراردادی کشت می‌شود و دولت مسئولیت قیمت‌گذاری، ارائه خدمات فنی، و خرید محصول را بر عهده دارد.وی در مورد دانه‌های روغنی نیز افزود که برای نخستین بار، کشت قراردادی سویا در استان‌های خوزستان و ایلام اجرا شده و نتایج مطلوبی به همراه داشته است. وی همچنین از پرداخت به‌روز مطالبات کشاورزان به‌ویژه در حوزه دانه‌های روغنی خبر داد و این موضوع را عامل مثبتی برای توسعه کشت قراردادی در آینده دانست.

مدیریت منابع آب و چالش‌ها

آنجفی همچنین از چالش‌های مدیریت منابع آب در کشور انتقاد کرد و گفت که حدود یک میلیون حلقه چاه آب در کشور وجود دارد که نیمی از آن‌ها غیرمجاز هستند. وی تصریح کرد که سیاست‌های نادرست در دهه‌های گذشته، به حفاری چاه‌های غیرمجاز دامن زده و این موضوع به بحران مدیریت منابع آب افزوده است. وی در ادامه افزود: بخش کشاورزی این آمادگی را دارد که خود را با منابع مشخص آب تطبیق دهد، اما انتظار داریم که مسئولان منابع آب سقف مشخصی از منابع قابل تخصیص به کشاورزی اعلام کنند.

در نهایت، معاون وزیر جهاد کشاورزی تاکید کرد که وزارت جهاد کشاورزی در حال برنامه‌ریزی برای آینده‌ای پایدارتر و بهره‌ورتر در بخش کشاورزی است. وی ضمن ابراز امیدواری نسبت به اجرای موفق طرح‌ها و سیاست‌های جدید، اعلام کرد که بخش کشاورزی باید به سمت بهره‌وری بیشتر و کاهش وابستگی به منابع آبی حرکت کند تا بتواند با چالش‌های موجود مقابله کند و امنیت غذایی کشور را تأمین نماید.