کاهش رانت در برابر افزایش هزینه تولید؛
دوگانه تکنرخی
رئیس کمیسیون ویژه جهش و رونق تولید مجلس تأکید میکند که تکنرخی شدن ارز میتواند فساد و رانت را کاهش دهد و انگیزه تولید و صادرات را افزایش دهد. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که ساختار فعلی تولید و محدودیت ظرفیت صنایع ایران، مانع تحقق این وعده میشود و کاهش ارزش پول ملی لزوماً […]
رئیس کمیسیون ویژه جهش و رونق تولید مجلس تأکید میکند که تکنرخی شدن ارز میتواند فساد و رانت را کاهش دهد و انگیزه تولید و صادرات را افزایش دهد. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که ساختار فعلی تولید و محدودیت ظرفیت صنایع ایران، مانع تحقق این وعده میشود و کاهش ارزش پول ملی لزوماً رشد صادرات را به دنبال ندارد.
به گزارش اقتصاد ملی ف در ماههای اخیر، دولت و مجلس بارها از حرکت به سمت تکنرخی شدن ارز سخن گفتهاند. قادری، رئیس کمیسیون ویژه جهش و رونق تولید و نظارت بر اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی، معتقد است که حذف چندنرخی بودن ارز میتواند زمینه کاهش فساد و رانت را فراهم کرده و انگیزه تولیدکنندگان و صادرکنندگان واقعی را تقویت کند.
وی توضیح میدهد: وقتی نظام ارزی کشور تکنرخی باشد یا به سوی آن حرکت کند، اختلاف قیمت ارز آزاد و ترجیحی از بین میرود و صادرات مجدد به کشورهای همسایه محدود خواهد شد. در این صورت، مسیر تجارت واقعی و شفاف باز میشود و انگیزههای غیرمولد حذف میشوند.این اظهارات اگرچه چندان جدید نیست و طی سالهای گذشته بارها توسط مسئولان اقتصادی تکرار شده، اما سؤال اصلی این است که در شرایط فعلی آیا تکنرخی شدن ارز واقعاً میتواند به رشد صادرات و تولید منجر شود؟
افزایش بهای تمامشده؛ مانع اصلی صادرات
یکی از کارشناسان اقتصادی در توضیح محدودیتهای تکنرخی شدن ارز، به افزایش بهای تمامشده تولید اشاره میکند. به گفته او، اقتصاد ایران بهشدت وابسته به واردات مواد اولیه، کالاهای واسطهای و سرمایهای است. بنابراین افزایش نرخ ارز (افت ارزش پول ملی) باعث افزایش قیمت تمامشده محصولات میشود و توان رقابتی کالای ایرانی در بازارهای صادراتی کاهش مییابد.او ادامه میدهد: حتی اگر نرخ ارز بالا برود، قیمت مواد اولیه در بورس کالا یا واردات به واسطه نرخ جهانی و تسعیر داخلی افزایش مییابد. این موضوع باعث میشود افزایش نرخ ارز، نه تنها مزیتی برای صادرات نداشته باشد، بلکه قدرت رقابت محصولات داخلی را کاهش دهد.به عبارت سادهتر، در صنعتی که مواد اولیه و واسطهای وارداتی سهم زیادی از هزینهها را دارد، افزایش نرخ ارز موجب افزایش هزینه تولید میشود و این کالای تولید شده، با قیمت بالاتر در بازار جهانی عرضه خواهد شد. نتیجه طبیعی این فرآیند، کاهش توان رقابتی و محدود شدن صادرات است.
سبد صادراتی ایران؛ کالاهای خام و نیمهخام
با وجود افزایش نرخ ارز، برخی استدلال میکنند که بخش قابل توجهی از صادرات ایران شامل کالاهای خام و نیمهخام مانند محصولات نفتی، پتروشیمی، معادن و کشاورزی است و افزایش نرخ ارز تأثیر مستقیم و زیادی بر بهای تمامشده این محصولات ندارد.آمارهای ۶ ماهه نخست سال نشان میدهد که بیشترین سهم صادرات ایران به محصولات پتروشیمی، پایه نفتی، محصولات معدنی و کشاورزی اختصاص دارد. از آنجا که استخراج و تولید این کالاها وابستگی محدودی به ارز ندارد، افزایش نرخ ارز تأثیر ملموسی بر افزایش بهای تمامشده ندارد و بنابراین رشد صادرات به دلیل نرخ ارز محدود خواهد بود.به عبارت دیگر، حتی اگر ارز تکنرخی شود و رانت ارزی حذف گردد، مشکل اصلی صادرات ایران همچنان ساختاری و مرتبط با ظرفیت تولید خواهد بود، نه اختلاف نرخ ارز.
ظرفیت تولید؛ سد راه افزایش صادرات
یکی دیگر از موانع اصلی، اشباع ظرفیت تولید صنایع است. بسیاری از واحدهای صنعتی و تولیدی ایران به دلیل نبود سرمایهگذاری کافی، تکنولوژی قدیمی و بهرهوری پایین، امکان افزایش تولید ندارند.یک کارشناس اقتصادی در این زمینه میگوید: وقتی ظرفیت تولید صنایع اشباع است، کاهش ارزش پول ملی یا تکنرخی شدن ارز نمیتواند منجر به افزایش صادرات شود. در واقع مشکل اصلی ما در اینجا، محدودیتهای ساختاری و تولیدی است نه قیمت ارز.به گفته او، بخش قابل توجهی از صنایع پتروشیمی، فولاد و سایر کالاهای پایه، هماکنون نزدیک به ظرفیت کامل خود فعالیت میکنند و امکان افزایش تولید برای بهرهبرداری از مزیت نرخ ارز وجود ندارد.
افزایش نرخ ارز و توان رقابتی؛ یک تناقض آشکار
این شرایط یک تناقض آشکار ایجاد کرده است. از یک سو، تصمیمگیران اقتصادی امیدوارند با تکنرخی شدن ارز و حذف رانت، صادرات و تولید رونق بگیرد. از سوی دیگر، ساختار تولید، وابستگی به واردات مواد اولیه و محدودیت ظرفیت صنایع، باعث میشود افزایش نرخ ارز اثر ملموسی بر صادرات نداشته باشد.کارشناسان معتقدند که بدون سرمایهگذاری در تولید، ارتقای تکنولوژی و افزایش بهرهوری، تکنرخی شدن ارز تنها بخشی از مشکل را حل میکند و نمیتواند باعث جهش صادرات شود.
پیامدهای تکنرخی شدن ارز برای صنایع کوچک و متوسط
همچنین کارشناسان هشدار میدهند که تکنرخی شدن ارز ممکن است هزینه تولید صنایع کوچک و متوسط را افزایش دهد و رقابت آنها با تولیدکنندگان بزرگ و خارجی دشوار شود.به گفته یکی از فعالان اقتصادی: صنایع کوچک و متوسط بخش عمدهای از مواد اولیه خود را وارد میکنند و نرخ تکنرخی ارز، اگر همراه با برنامه حمایتی نباشد، باعث افزایش هزینه تولید و کاهش توان رقابتی آنها میشود.
ضرورت اصلاحات ساختاری در کنار تکنرخی شدن ارز
به نظر میرسد که تکنرخی شدن ارز بدون اصلاحات ساختاری در تولید و صادرات، تنها تغییری نمادین باشد. کارشناسان بر این باورند که برای تحقق اهداف حذف رانت و تقویت صادرات، دولت باید همزمان:سرمایهگذاری در صنایع استراتژیک و تولید با ارزش افزوده بالا را افزایش دهد.بهرهوری و تکنولوژی خطوط تولید را ارتقا دهد.سازوکارهای حمایت مالی و بیمهای برای صنایع کوچک و متوسط ایجاد کند.بازاریابی و توسعه بازارهای هدف صادراتی را تقویت کند.
در نهایت، تکنرخی شدن ارز اقدامی مثبت در جهت کاهش رانت و فساد اقتصادی است، اما تحقق وعده افزایش صادرات و تولید نیازمند اصلاحات عمیقتر در ساختار تولید، ارتقای ظرفیت صنایع و مدیریت مواد اولیه است.کارشناسان اقتصادی تأکید میکنند که بدون این اقدامات، حتی تکنرخی شدن ارز نیز نمیتواند اثر قابل توجهی بر رشد صادرات، افزایش درآمد ارزی و تقویت تولید داخلی داشته باشد.به گفته قادری، رئیس کمیسیون جهش تولید: «تکنرخی شدن ارز ابزار مهمی است، اما شرط لازم برای جهش تولید نیست. ساختار تولید و ظرفیت صنایع، مانع اصلی تحقق رشد صادرات است و دولت باید به آن توجه ویژه داشته باشد.»
نظرات و تجربیات شما
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.