نوسازی در جاده سرعت

رئیس سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) از جمع‌آوری و جایگزینی ۶۵ هزار دستگاه خودروی فرسوده در کشور خبر داد؛ رقمی که به گفته او نشان‌دهنده رشد ۱۰۳ درصدی در فرآیند نوسازی است. همزمان با اجرای طرح ملی نوسازی تاکسی‌ها در چند استان و آغاز تحویل تاکسی‌های برقی در تهران، مسئولان از صرفه‌جویی سالانه ده‌ها میلیون لیتری سوخت، کاهش آلایندگی و ارتقای ایمنی به‌عنوان دستاوردهای راهبردی این طرح یاد می‌کنند؛ طرحی که به باور کارشناسان، اگر به‌صورت مستمر و ساختاری دنبال شود، می‌تواند نقطه عطفی در اصلاح الگوی ترافیک شهری کشور باشد.

به گزارش اقتصاد ملی ، آیین اجرای طرح ملی نوسازی ناوگان تاکسی‌های فرسوده، صحنه اعلام آمارهایی بود که نشان می‌دهد دولت در حوزه اسقاط و جایگزینی خودروهای فرسوده، وارد فاز اجرایی جدی‌تری شده است. فرشاد مقیمی، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس ایدرو، با اشاره به روند اجرای این طرح اعلام کرد: «در مجموع ۶۵ هزار دستگاه خودروی فرسوده در کشور جمع‌آوری و با خودروهای نو جایگزین شده است که این میزان نسبت به دوره قبل، رشد ۱۰۳ درصدی را نشان می‌دهد.»

به گفته او، بخشی از خودروهای جایگزین‌شده به‌صورت نمادین و با حضور مسئولان به متقاضیان تحویل شده و فرآیند تحویل در سایر استان‌ها نیز ادامه دارد. مقیمی ابراز امیدواری کرد که با ارتقای کیفیت خدمات حمل‌ونقل عمومی، رضایت شهروندان بیش از پیش تأمین شود.طرح فعلی در استان‌های قم، فارس و آذربایجان شرقی در حال اجراست و در استان تهران نیز پرداخت تسهیلات و تحویل تاکسی‌ها در جریان است. این توزیع جغرافیایی نشان می‌دهد که سیاست‌گذار تلاش دارد اجرای طرح را از تمرکز صرف بر پایتخت خارج کرده و به سایر استان‌ها نیز تسری دهد.

تاکسی‌های برقی؛ گام نخست در برقی‌سازی ناوگان

یکی از محورهای مهم طرح جدید، توسعه ناوگان تاکسی‌های برقی در تهران است. رئیس ایدرو اعلام کرد تاکنون ۴۶ دستگاه تاکسی برقی جایگزین شده و ۶۰۰ دستگاه دیگر نیز پس از دریافت تسهیلات در فرآیند تحویل به شهر تهران قرار دارند.همچنین مدیر ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل ایدرو از برنامه نوسازی چهار هزار دستگاه تاکسی برقی در تهران و دو هزار دستگاه در سایر کلان‌شهرها خبر داد و افزود تاکنون صدها دستگاه خودروی برقی تحویل شده و روند تحویل ادامه دارد.گرچه سهم تاکسی‌های برقی از کل ناوگان هنوز محدود است، اما ورود این خودروها به چرخه حمل‌ونقل شهری می‌تواند نقطه شروعی برای تغییر الگوی مصرف سوخت در بخش حمل‌ونقل عمومی باشد؛ بخشی که یکی از اصلی‌ترین مصرف‌کنندگان بنزین در کشور به شمار می‌رود.

۷۰ درصد تاکسی‌ها فرسوده‌اند

آمارهای ارائه‌شده در این مراسم، تصویر روشنی از عمق فرسودگی ناوگان تاکسی‌رانی کشور ترسیم می‌کند. بنا بر اعلام مدیر ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل ایدرو، در حال حاضر نزدیک به ۳۱۳ هزار تاکسی درون‌شهری در کشور تردد می‌کنند که از این تعداد، حدود ۲۲۰ هزار دستگاه، معادل ۷۰ درصد، فرسوده‌اند.در مقیاسی وسیع‌تر، بیش از ۲۲ میلیون دستگاه خودروی فرسوده در کشور وجود دارد که بیش از ۷.۵ میلیون دستگاه آن را خودروهای سواری تشکیل می‌دهند. از سال ۱۳۸۶ تاکنون نیز حدود دو میلیون و ۶۰۰ هزار دستگاه خودروی فرسوده اسقاط شده است؛ رقمی که اگرچه قابل توجه است، اما در مقایسه با حجم انباشت فرسودگی، نشان می‌دهد مسیر پیش‌رو همچنان طولانی است.

صرفه‌جویی ۲۴ میلیون لیتری سوخت

یکی از مهم‌ترین استدلال‌های اقتصادی موافقان نوسازی ناوگان، صرفه‌جویی در مصرف سوخت است. بر اساس اعلام مسئولان، نوسازی ۲۰ هزار دستگاه تاکسی می‌تواند سالانه ۲۴ میلیون لیتر صرفه‌جویی در مصرف بنزین به همراه داشته باشد؛ رقمی معادل ۲۴ میلیون دلار صرفه‌جویی ارزی.این عدد در شرایطی اهمیت مضاعف می‌یابد که بخش حمل‌ونقل، سهم قابل توجهی از مصرف فرآورده‌های نفتی کشور را به خود اختصاص داده و افزایش بهره‌وری سوخت در آن، می‌تواند به کاهش فشار بر بودجه عمومی و کاهش نیاز به واردات بنزین کمک کند.علاوه بر آن، برخی خودروهای جایگزین‌شده تا ۵۰ درصد کاهش مصرف سوخت نسبت به خودروهای فرسوده دارند؛ موضوعی که هم از منظر اقتصادی و هم از منظر زیست‌محیطی حائز اهمیت است.

گره ترافیک و ضرورت نوسازی

در این مراسم، معاون عمران و توسعه امور شهری و روستایی وزارت کشور نیز با اشاره به وضعیت ترافیکی پایتخت اعلام کرد: روزانه دو میلیون و ۵۰۰ هزار خودرو از شهرستان‌های استان تهران وارد پایتخت می‌شوند که ۷۶ درصد سفرها توسط مالکان خودروهای شخصی انجام می‌شود.به گفته او، در ساعات اولیه صبح، ۷۶ درصد ورودی خودروها به تهران را خودروهای سواری شخصی تشکیل می‌دهند. این آمار نشان می‌دهد سهم حمل‌ونقل عمومی از جابه‌جایی‌های روزانه همچنان پایین‌تر از حد مطلوب است.وی تأکید کرد در تهران حدود ۳۵۰ هزار تاکسی در حال تردد هستند و اگر این ناوگان به سمت نوسازی حرکت کند، صرفه‌جویی ارزی ۸۷ میلیون دلاری به همراه خواهد داشت و از نظر زیست‌محیطی نیز به نفع کشور خواهد بود.این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که کارشناسان حمل‌ونقل معتقدند یکی از دلایل گرایش شهروندان به استفاده از خودروی شخصی، کیفیت پایین برخی ناوگان‌های عمومی و فرسودگی آن‌هاست.

ایمنی؛ حلقه مغفول در ناوگان فرسوده

رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی فراجا با تأکید بر اینکه فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل عمومی یکی از گره‌های اصلی ایمنی شهری است، هشدار داد بدون نوسازی اصولی نمی‌توان انتظار کاهش پایدار سوانح را داشت.سردار سید تیمور حسینی، در این آیین با اشاره به سهم نقص فنی در بروز تصادفات، اظهار داشت: بخش قابل توجهی از سوانح، به استهلاک و سن بالای وسایل نقلیه بازمی‌گردد. به گفته او، فرسودگی ناوگان دو پیامد راهبردی دارد؛ نخست کاهش ایمنی تردد و دوم افت کیفیت خدمات که به افزایش استفاده از خودروی شخصی منجر می‌شود.او همچنین به عدم توازن میان سختی تملک خودرو و سهولت بهره‌برداری از آن در ایران اشاره کرد و گفت این عدم تعادل، بخشی از چالش‌های ترافیکی کشور را شکل داده است.از منظر پلیس راهور، نوسازی ناوگان تنها یک اقدام فنی نیست، بلکه گامی در جهت صیانت از حقوق شهروندی است؛ چراکه شهروندان حق دارند از ناوگانی ایمن، استاندارد و به‌روز بهره‌مند شوند.

سازوکارهای مالی؛ چالش و ضرورت بازنگری

یکی از مهم‌ترین محورهای موفقیت طرح نوسازی، تأمین منابع مالی و حفظ صرفه اقتصادی برای متقاضیان است. رئیس ایدرو اعلام کرد برای تاکسی‌های برقی حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان تسهیلات در نظر گرفته شده و برای تاکسی‌های معمولی نیز پیش‌تر ۴۰۰ میلیون تومان تسهیلات پیش‌بینی شده بود که با توجه به تغییرات قیمت خودرو، نیازمند بازنگری است.همچنین در حوزه موتورسیکلت، تسهیلات از ۲۰۰ میلیون تومان به ۳۰۰ میلیون تومان افزایش یافته تا انگیزه متقاضیان حفظ شود.مقیمی تأکید کرد اگر صرفه اقتصادی طرح برای رانندگان حفظ شود، نیازی به اجبار نخواهد بود و خودِ شرایط اقتصادی، محرک اصلی مشارکت خواهد شد. این سخن نشان می‌دهد موفقیت طرح بیش از هر چیز، به طراحی دقیق مشوق‌های اقتصادی وابسته است.

سهم خودروسازان در فرآیند نوسازی

بر اساس سیاست‌های ابلاغی، ۲۰ درصد از عرضه خودروسازان باید به موضوع نوسازی اختصاص یابد. این الزام می‌تواند ظرفیت قابل توجهی برای تسریع در اسقاط و جایگزینی ایجاد کند، به‌ویژه در شرایطی که بازار خودرو با محدودیت عرضه مواجه است.کارشناسان معتقدند اگر این سهمیه به‌صورت منظم و شفاف اجرا شود، می‌تواند از ایجاد صف‌های طولانی و افزایش قیمت در بازار آزاد جلوگیری کرده و فرآیند نوسازی را به‌صورت هدفمند پیش ببرد.

نوسازی؛ فرآیندی مستمر، نه مقطعی

رئیس ایدرو با تأکید بر اینکه اسقاط و نوسازی یک فرآیند مقطعی نیست، اعلام کرد این سیاست باید به‌صورت مستمر دنبال شود و محدود به حمل‌ونقل جاده‌ای نماند. به گفته او، در چارچوب برنامه هفتم توسعه، در حوزه‌های ریلی و دریایی نیز سیاست‌های مشخصی برای نوسازی پیش‌بینی شده است.این نگاه ساختاری می‌تواند مانع از تکرار چرخه‌های مقطعی شود که در گذشته باعث انباشت دوباره خودروهای فرسوده شده بود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده هرگاه نوسازی به‌صورت پروژه‌ای کوتاه‌مدت اجرا شده، پس از پایان مشوق‌ها، روند اسقاط به‌شدت کاهش یافته و ناوگان دوباره به سمت فرسودگی حرکت کرده است.

کیفیت خدمات؛ شرط بازگشت اعتماد عمومی

فراتر از اعداد و آمار، آنچه می‌تواند موفقیت نهایی طرح را تضمین کند، ارتقای ملموس کیفیت خدمات برای شهروندان است. رئیس پلیس راهور تأکید کرد انتخاب میان خودروی شخصی و ناوگان عمومی، صرفاً تصمیمی اقتصادی نیست؛ بلکه شهروندان شاخص‌هایی چون ایمنی، نظم، پاکیزگی و آرامش را نیز در نظر می‌گیرند.اگر نوسازی ناوگان با بهبود رفتار حرفه‌ای رانندگان، ساماندهی خطوط، استفاده از فناوری‌های نوین پرداخت و نظارت و ارتقای سطح خدمات همراه شود، می‌تواند به تدریج اعتماد عمومی را به حمل‌ونقل عمومی بازگرداند.

چشم‌انداز پیش‌رو

طرح ملی نوسازی ناوگان تاکسی‌های فرسوده اکنون در مرحله‌ای قرار دارد که می‌تواند به نقطه عطفی در سیاست‌گذاری حمل‌ونقل کشور تبدیل شود. رشد ۱۰۳ درصدی اسقاط، جایگزینی ۶۵ هزار خودروی فرسوده، آغاز ورود تاکسی‌های برقی و پیش‌بینی صرفه‌جویی میلیون‌ها لیتری سوخت، همگی نشانه‌هایی از حرکت رو به جلوست.با این حال، حجم بالای ناوگان فرسوده، نیاز به منابع مالی پایدار، هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و ضرورت تداوم سیاست‌ها، چالش‌هایی است که عبور از آن‌ها نیازمند عزم ملی و برنامه‌ریزی دقیق است.اگر نوسازی ناوگان به‌عنوان بخشی از یک راهبرد جامع برای اصلاح الگوی مصرف سوخت، کاهش آلودگی هوا، ارتقای ایمنی و بهبود کیفیت زندگی شهری دنبال شود، می‌توان امیدوار بود که در سال‌های آینده، چهره حمل‌ونقل عمومی کشور دگرگون شود؛ تحولی که نه‌تنها به نفع رانندگان و مسافران، بلکه به سود اقتصاد ملی و محیط زیست خواهد بود.