فرش دستباف  در مسیر احیا

رئیس مرکز ملی فرش ایران با اعلام اینکه صادرات فرش دستباف کشور به حدود ۳۰۰ میلیون دلار رسیده، تأکید کرد با وجود حفظ جایگاه تاریخی ایران در بازار جهانی، تحریم‌ها بخشی از بازارهای مهم از جمله آمریکا را از دسترس خارج کرده است. به گفته وی، برنامه دولت چهاردهم بر رفع موانع صادراتی، توسعه بازارهای جدید و احیای جایگاه این صنعت هویت‌ساز در اقتصاد ملی متمرکز شده است. همزمان مدیرعامل شرکت سهامی نمایشگاه‌های بین‌المللی ایران از برگزاری سی‌ودومین نمایشگاه فرش دستباف ایران از ۴ تا ۸ اسفندماه در تهران خبر داد؛ رویدادی که قرار است نقطه عزیمت تازه‌ای برای رونق این صنعت باشد.

به گزارش اقتصاد ملی ، فرش دستباف ایران، تنها یک کالای صادراتی نیست؛ روایتی است از تاریخ، فرهنگ، هنر و زیست ایرانی. صنعتی که سال‌ها نماد ارزآوری غیرنفتی کشور بود و در مقاطعی صادرات آن به حدود دو میلیارد دلار در سال می‌رسید، اکنون در نقطه‌ای ایستاده که بازسازی جایگاه جهانی‌اش به یکی از اولویت‌های سیاست‌گذاران تبدیل شده است.

در نشست خبری ، زهرا کمانی رئیس مرکز ملی فرش ایران با تأکید بر ماهیت فرهنگی و اقتصادی این هنر-صنعت گفت: «فرش دستباف ایران صرفاً یک کالا نیست، بلکه تجلی هویت هنری، فرهنگی و ظرفیت اقتصادی کشور به شمار می‌رود. این هنر اصیل که از تار و پود فرهنگ ایران برخاسته، همواره به‌عنوان سفیر ذوق و خلاقیت ایرانیان در جهان شناخته شده است.»

صادرات ۳۰۰ میلیون دلاری در سایه تحریم‌ها

به گفته کمانی، برآوردهای غیررسمی نشان می‌دهد صادرات واقعی فرش دستباف ایران در حال حاضر حدود ۳۰۰ میلیون دلار است؛ رقمی که هرچند فاصله زیادی با سال‌های اوج صادرات دارد، اما با توجه به محدودیت‌های تحریمی و از دست رفتن برخی بازارهای کلیدی، همچنان قابل توجه ارزیابی می‌شود.وی با اشاره به اینکه تحریم‌ها موجب خروج ایران از بازارهایی نظیر آمریکا شده است، افزود: «با وجود این محدودیت‌ها، ایران جایگاه تاریخی خود را در بازار جهانی حفظ کرده و همچنان برند فرش ایرانی از اعتبار بالایی برخوردار است.»کارشناسان معتقدند بازار جهانی فرش در سال‌های اخیر با افزایش رقابت از سوی کشورهایی مانند هند، پاکستان و ترکیه مواجه بوده و همزمان تغییر سلیقه مصرف‌کنندگان و رشد تولید فرش‌های ماشینی نیز فشار مضاعفی بر فرش دستباف وارد کرده است.

سند تحول فرش در راه هیئت دولت

رئیس مرکز ملی فرش ایران از تدوین «سند راهبردی تحول فرش دستباف» خبر داد؛ سندی که با مشارکت خبرگان این حوزه، بخش خصوصی و نمایندگان مجلس تهیه شده و به‌زودی برای تصویب به هیئت دولت ارائه خواهد شد.به گفته وی، رویکرد دولت چهاردهم در این حوزه بر تحول ساختاری، افزایش رقابت‌پذیری و توسعه پایدار صادرات استوار است. این سند تلاش دارد ضمن رفع موانع موجود، زنجیره ارزش فرش را از تأمین مواد اولیه تا طراحی، تولید، بازاریابی و صادرات تقویت کند.

نمایشگاه سی‌ودوم؛ نماد عزم ملی

در همین راستا، سی‌ودومین نمایشگاه فرش دستباف ایران از ۴ تا ۸ اسفندماه در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برگزار می‌شود. کمانی این نمایشگاه را فرصتی ارزشمند برای معرفی ظرفیت‌های صنعت فرش در سطح داخلی و بین‌المللی دانست و گفت: «در این دوره تلاش شده زنجیره ارزش فرش به‌صورت یکپارچه دیده شود و تعامل میان تولیدکنندگان، طراحان، صادرکنندگان و نهادهای مالی گسترش یابد.»در این نشست، صدیف بیک‌زاده مدیرعامل شرکت سهامی نمایشگاه‌های بین‌المللی ایران نیز با اشاره به اهمیت این رویداد اظهار داشت: «تداوم برگزاری نمایشگاه فرش طی سال‌های متمادی، نشان‌دهنده جایگاه ویژه آن در اقتصاد و فرهنگ کشور است.»به گفته وی، فضای نمایشگاهی این دوره بیش از ۱۵ هزار مترمربع است که تقریباً در سطح سال گذشته حفظ شده و استان‌هایی همچون آذربایجان شرقی، قم، تهران، کرمان، کردستان، همدان و خراسان به‌عنوان قطب‌های تولید فرش حضور پررنگی خواهند داشت. ساعات بازدید نیز به دلیل تقارن با ماه مبارک رمضان از ساعت ۱۵ تا ۲۲ تعیین شده است.

توسعه صادرات؛ از رفع پیمان‌سپاری تا مشوق‌های جدید

کمانی با اشاره به برنامه‌های دولت برای رفع موانع صادراتی گفت: «حذف پیمان‌سپاری ارزی، نزدیک‌سازی نرخ ارز و ارائه مشوق‌های صادراتی از جمله اقداماتی است که می‌تواند به افزایش صادرات کمک کند.»وی همچنین حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی را از اولویت‌های مرکز ملی فرش دانست و به نمایشگاه «دموتکس شانگهای» به‌عنوان فرصتی مهم برای بازاریابی جهانی اشاره کرد. به گفته او، برای حضور فعالان صنعت فرش در این رویدادها، مشوق‌های ویژه‌ای در نظر گرفته شده است.

چالش بازار داخلی؛ هزینه بالا و تغییر سبک زندگی

با وجود تلاش‌ها برای توسعه صادرات، بازار داخلی نیز با چالش‌هایی روبه‌روست. افزایش قیمت مواد اولیه، رشد هزینه‌های تولید و تغییر سبک زندگی، تقاضا برای فرش دستباف را کاهش داده است.کمانی در این‌باره گفت: «برای تقویت بازار داخلی، برنامه‌هایی مانند فروش اقساطی، ارائه تسهیلات و توسعه پلتفرم‌های فروش در دستور کار قرار دارد.»کارشناسان بر این باورند که کوچک‌تر شدن متراژ واحدهای مسکونی و گرایش به دکوراسیون مدرن، بخشی از تقاضای سنتی برای فرش‌های بزرگ و کلاسیک را کاهش داده است؛ از این رو نوآوری در طراحی و تولید فرش‌های متناسب با سلیقه نسل جدید، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

فناوری‌های نوین؛ از بلاک‌چین تا دیجیتال مارکتینگ

رئیس مرکز ملی فرش ایران با تأکید بر ضرورت ورود فناوری‌های نوین به این صنعت، از برنامه‌هایی برای شناسنامه‌دار کردن فرش با استفاده از فناوری بلاک‌چین خبر داد. این اقدام می‌تواند اصالت کالا را تضمین کرده و از عرضه محصولات تقلبی یا غیرایرانی جلوگیری کند.وی همچنین توسعه دیجیتال مارکتینگ، بهره‌گیری از تجارت الکترونیک و همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان را از محورهای اصلی تحول این صنعت برشمرد و بر جذب نسل جوان به عرصه تولید و طراحی تأکید کرد.

صیانت از برند و مالکیت فکری

یکی دیگر از محورهای مورد تأکید در این نشست، حفاظت از مالکیت فکری و مقابله با عرضه محصولات غیر اصیل بود. کمانی تصریح کرد که تقویت برندهای معتبر ایرانی و برخورد با سوءاستفاده از نام فرش ایران، در اولویت سیاست‌های مرکز ملی فرش قرار دارد.کارشناسان معتقدند در بازارهای جهانی، اعتبار برند «فرش ایرانی» سرمایه‌ای است که باید با ابزارهای حقوقی و فناوری‌های نوین صیانت شود؛ چرا که هرگونه خدشه به این برند می‌تواند سهم ایران از بازار را بیش از پیش کاهش دهد.

ظرفیت اشتغال‌زایی گسترده

مدیرعامل شرکت سهامی نمایشگاه‌های بین‌المللی ایران نیز با اشاره به ظرفیت اشتغال‌زایی فرش دستباف گفت: «این صنعت با محوریت خانوار، می‌تواند با کمترین مواد اولیه، ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کند و سهم مهمی در تولید و اشتغال کشور داشته باشد.»فرش دستباف در بسیاری از استان‌ها به‌ویژه در مناطق روستایی، منبع اصلی درآمد خانوارهاست و احیای آن می‌تواند به توسعه متوازن منطقه‌ای کمک کند.صادرات ۳۰۰ میلیون دلاری فرش دستباف در شرایط تحریمی، اگرچه فاصله زیادی با دوران طلایی این صنعت دارد، اما نشان می‌دهد ظرفیت بازگشت به بازارهای جهانی همچنان وجود دارد. تدوین سند تحول، برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی، رفع موانع صادراتی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، بخشی از نقشه راهی است که دولت برای احیای این هنر-صنعت ترسیم کرده است.

سی‌ودومین نمایشگاه فرش دستباف ایران، که از ۴ تا ۸ اسفندماه برگزار می‌شود، می‌تواند نماد عزم ملی برای بازگرداندن فرش ایرانی به جایگاه شایسته خود باشد؛ جایگاهی که در آن، تار و پود هنر ایرانی بار دیگر در بازارهای جهانی بدرخشد و سهمی پررنگ‌تر در اقتصاد غیرنفتی کشور ایفا کند.