بازی دیپلماسی با بشکه‌های نفت

قیمت نفت خام در معاملات روزهای اخیر به بالاترین سطح شش‌ماهه رسیده و نفت برنت از ۷۱ دلار و وست تگزاس اینترمدیت از ۶۶ دلار عبور کرده است؛ اما در پسِ این آرامش نسبی بازار، سایه تنش‌های فزاینده میان ایالات متحده و ایران سنگینی می‌کند. تحلیلگران هشدار می‌دهند که اگر این تنش‌ها به اختلال واقعی در عرضه منجر شود، جهشی بسیار شدیدتر در قیمت‌ها دور از انتظار نخواهد بود.

به گزارش اقتصاد ملی ، بازار جهانی نفت در حالی به استقبال هفته‌های پیش‌رو می‌رود که دو نیروی متضاد آن را در کشاکش خود قرار داده‌اند: از یک‌سو داده‌هایی که از مازاد عرضه حکایت می‌کنند و از سوی دیگر، خطر ژئوپلیتیک در یکی از حساس‌ترین مناطق انرژی جهان. به گزارش پایگاه تحلیلی OilPrice، قیمت نفت خام در معاملات روز پنج‌شنبه در بالاترین سطح شش‌ماهه تثبیت شد؛ به‌گونه‌ای که شاخص Brent Crude از مرز ۷۱ دلار در هر بشکه عبور کرد و West Texas Intermediate نیز به بالای ۶۶ دلار رسید.

این ارقام در نگاه نخست نشان‌دهنده بازگشت تدریجی تعادل به بازار است، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند آنچه اکنون مشاهده می‌شود، ممکن است تنها پیش‌درآمد یک جهش بزرگ‌تر باشد؛ جهشی که همه‌چیز آن به سرنوشت تنش‌های سیاسی میان واشنگتن و تهران وابسته است.

مذاکراتی امیدوارکننده، هشدارهایی تهدیدآمیز

دور تازه مذاکرات میان ایران و ایالات متحده درباره برنامه هسته‌ای تهران با سیگنال‌های مثبت آغاز شد. دو طرف اعلام کردند که خواهان دستیابی به توافق هستند و مقام‌های ایرانی از پیشرفت در چارچوب «اصول راهنما» سخن گفتند. با این حال، جزئیات اختلافات منتشر نشد و لحن طرف آمریکایی به‌تدریج تندتر شد.رئیس‌جمهور ایالات متحده، Donald Trump، در اظهاراتی هشدار داد که ایران باید به توافق برسد، در غیر این صورت «اتفاقات بدی رخ خواهد داد». این سخنان به‌سرعت با واکنش تهران مواجه شد. ایران در نامه‌ای به سازمان ملل اعلام کرد که در صورت هرگونه تجاوز نظامی، پاسخی قاطع و متناسب خواهد داد و تأکید کرد تمامی پایگاه‌ها و دارایی‌های نیروی متخاصم در منطقه می‌توانند اهداف مشروع تلقی شوند.این تبادل هشدارها هم‌زمان با تحرکات نظامی در منطقه بوده است. ایالات متحده حضور نظامی خود در خلیج فارس را تقویت کرده و ایران نیز رزمایش‌هایی را در تنگه هرمز و سپس در دریای عمان، با مشارکت روسیه، برگزار کرده است. چنین فضایی، یادآور دوره‌هایی است که بازار نفت به‌سرعت و با شدت به تحولات سیاسی واکنش نشان داده است.

سه میلیون بشکه در روز؛ عددی که نمی‌توان نادیده گرفت

ایران با تولید بیش از سه میلیون بشکه در روز، یکی از بازیگران مهم عرضه جهانی نفت به‌شمار می‌رود. هرچند بخشی از صادرات این کشور تحت تحریم قرار دارد، اما حذف کامل یا اختلال جدی در همین سطح تولید نیز می‌تواند تعادل شکننده بازار را بر هم زند.در شرایطی که روایت غالب طی ماه‌های گذشته بر «مازاد عرضه» استوار بوده، بسیاری از معامله‌گران چنین فرض کرده‌اند که حتی در صورت بروز تنش‌های محدود، بازار توان جذب شوک را دارد. این نگاه باعث شد در دوره‌های قبلی تنش در خاورمیانه یا حتی تشدید تحریم‌ها علیه روسیه، جهش‌های شدید قیمتی دوام چندانی نداشته باشد.اما پرسش کلیدی این است: اگر اختلال عرضه از سطحی محدود فراتر رود چه؟ آیا بازار برای حذف احتمالی سه میلیون بشکه در روز آماده است، آن هم در منطقه‌ای که حدود یک‌سوم تجارت دریایی نفت جهان از آن عبور می‌کند؟

تردید در روایت مازاد عرضه

داده‌های جدید نیز روایت مازاد عرضه را با چالش روبه‌رو کرده است. ابتکار داده‌های مشترک سازمان‌ها (JODI) گزارش داده که تقاضای جهانی نفت در دسامبر ۲۰۲۵ نسبت به ماه پیش بیش از ۶۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته و نسبت به مدت مشابه سال قبل نیز افت داشته است. در همین حال، تولید در داخل و خارج از اوپک افزایش یافته بود.با این حال، نکته قابل توجه کاهش ۲۲ میلیون بشکه‌ای ذخایر نفتی و رسیدن آن به سطحی حدود ۱۱۱.۷ میلیون بشکه پایین‌تر از میانگین پنج‌ساله است. این داده‌ها نشان می‌دهد که بازار برخلاف ظاهر امر، از حاشیه امن چندان بزرگی برخوردار نیست.در چنین فضایی، هرگونه شوک عرضه می‌تواند اثر چندبرابری بر قیمت‌ها داشته باشد؛ به‌ویژه اگر معامله‌گران ناگهان به این نتیجه برسند که ظرفیت جبرانی کافی در کوتاه‌مدت وجود ندارد.

هشدار بزرگ‌ترین صادرکننده جهان

در حاشیه نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس، Amin Nasser، مدیرعامل Saudi Aramco، نسبت به بزرگ‌نمایی مازاد عرضه هشدار داد. به گفته او، ذخایر جهانی نفت پایین است و بخش قابل توجهی از نفت ذخیره‌شده روی نفتکش‌ها مربوط به عرضه‌های تحریم‌شده است که به‌سادگی وارد بازار رسمی نمی‌شود.ناصر همچنین تأکید کرد که ظرفیت مازاد تولید طی سال گذشته کاهش یافته و اکنون در سطح حدود ۲.۵ درصد قرار دارد، در حالی که برای اطمینان از ثبات بازار، حداقل سه درصد ظرفیت مازاد ضروری است. اگر ائتلاف OPEC+ تصمیم بگیرد کاهش تولید را بیشتر لغو کند، این ظرفیت حتی کمتر نیز خواهد شد.کاهش ظرفیت مازاد به این معناست که در صورت بروز اختلال بزرگ، ابزارهای جبرانی محدودتر از گذشته خواهند بود. این موضوع برای بازاری که هم‌زمان با ریسک ژئوپلیتیک روبه‌روست، پیام روشنی دارد: حاشیه خطا کوچک‌تر شده است.

تنگه هرمز؛ گلوگاه حیاتی انرژی

بخش قابل توجهی از صادرات نفت خاورمیانه از طریق تنگه هرمز عبور می‌کند؛ آبراهی باریک که هرگونه ناامنی در آن می‌تواند به جهش آنی قیمت‌ها منجر شود. اگرچه تجربه جنگ‌ها و تنش‌های پیشین در منطقه نشان داده که اختلال کامل و پایدار در صادرات نفت چندان محتمل نیست، اما حتی اختلال‌های کوتاه‌مدت نیز می‌تواند شوک روانی شدیدی به بازار وارد کند.تحلیلگران معتقدند بازار فعلاً با این فرض معامله می‌کند که سناریوی «بدترین حالت» رخ نخواهد داد. این خوش‌بینی نسبی، ریشه در چند عامل دارد: تمایل دولت آمریکا به کنترل قیمت بنزین در داخل، هزینه‌های سیاسی یک درگیری نظامی گسترده، و سابقه محدود بودن اختلال عرضه در بحران‌های گذشته.با این حال، تاریخ بازار نفت نشان داده که شوک‌های ژئوپلیتیک اغلب زمانی بیشترین اثر را می‌گذارند که بازار از نظر روانی آماده آن نباشد.

سیاست، اقتصاد و معادله قیمت بنزین

برای واشنگتن، قیمت انرژی تنها یک شاخص اقتصادی نیست، بلکه متغیری سیاسی نیز به‌شمار می‌رود. افزایش شدید قیمت نفت به‌سرعت در قیمت بنزین منعکس می‌شود و این امر می‌تواند بر رضایت عمومی و فضای انتخاباتی اثرگذار باشد. از همین رو، برخی تحلیلگران بر این باورند که ایالات متحده تمایلی به درگیری مستقیم و گسترده ندارد.در مقابل، ایران نیز آگاه است که تهدید بستن یا ناامن کردن مسیرهای صادراتی می‌تواند واکنش بین‌المللی شدیدی به دنبال داشته باشد. بنابراین، هر دو طرف با مجموعه‌ای از ملاحظات اقتصادی و سیاسی روبه‌رو هستند که احتمال حرکت به سمت سناریوی حداکثری را کاهش می‌دهد.

بازار در دوراهی تصمیم

با کنار هم گذاشتن متغیرها—کاهش ذخایر، افت ظرفیت مازاد، ریسک ژئوپلیتیک و ابهام در تقاضا—بازار نفت در نقطه‌ای حساس ایستاده است. اگر مذاکرات به توافقی پایدار منجر شود، احتمالاً بخشی از ریسک ژئوپلیتیک از قیمت‌ها خارج خواهد شد و حتی می‌توان شاهد تعدیل نزولی بود.اما در سناریوی مقابل، یعنی شکست مذاکرات و تشدید تنش‌ها، بازار ممکن است ناگهان با بازنگری اساسی در برآورد ریسک مواجه شود. در آن صورت، عبور از سقف‌های قیمتی اخیر می‌تواند تنها نخستین گام باشد.آنچه امروز دیده می‌شود، آرامشی شکننده است؛ آرامشی که بر فرض تداوم وضعیت موجود بنا شده است. اگر این فرض نقض شود، جهش قیمت‌ها می‌تواند بسیار سریع‌تر و شدیدتر از آنچه اکنون تصور می‌شود رخ دهد.در نهایت، بازار جهانی نفت بار دیگر نشان داده که فراتر از اعداد و نمودارها، به شدت به سیاست و امنیت وابسته است. نفت نه‌تنها کالایی اقتصادی، بلکه ابزاری ژئوپلیتیک است؛ و در جهانی که تنش‌ها به‌سرعت شعله‌ور می‌شوند، فاصله میان ثبات و شوک می‌تواند تنها چند اظهار نظر یا یک حادثه پیش‌بینی‌نشده باشد.