بهارستان علیه دولت؟

در روزهای پاییزی، باز هم بحث استیضاح در مجلس داغ شده است. چهار وزیر از دولت  چهاردهم  در آستانه استیضاح قرار دارند و به نظر می‌رسد این بار استیضاح‌ها بیش از همیشه به نتیجه برسد. در حالی که رئیس‌جمهور و دولت همچنان از کلیدواژه وفاق سخن می‌گویند، به نظر می‌رسد استیضاح وزرا چالش جدیدی در روابط بین مجلس و دولت ایجاد خواهد کرد.

به گزارش اقتصاد ملی ، در چند سال اخیر، استیضاح وزرا در مجلس به‌ویژه در دوران دولت چهاردهم ، به‌طور متناوب به یکی از مباحث داغ سیاسی تبدیل شده است. این بار، چهار وزیر از جمله وزیران راه و شهرسازی، نیرو، کار و کشاورزی در آستانه استیضاح قرار دارند و به نظر می‌رسد که استیضاح آنها بیش از همیشه به نتیجه خواهد رسید. در شرایطی که رئیس‌جمهور و دولت همواره از ضرورت وفاق و همکاری میان قوا سخن می‌گویند، طرح این استیضاح‌ها نشان از فشارهای سیاسی و نارضایتی‌هایی است که در مجلس و میان نمایندگان نسبت به عملکرد وزرا وجود دارد. اما آیا این استیضاح‌ها به‌واقع به حل مشکلات کشور کمک می‌کند یا فقط به ابزار فشار سیاسی برای نمایندگان تبدیل شده است؟ در این گزارش به تحلیل علل و پیامدهای استیضاح‌های اخیر و نقش آنها در وفاق ملی پرداخته می‌شود.

استیضاح‌ها و وزرای مورد نظر

بهارستان این بار میزبان چهار استیضاح است که از مدت‌ها قبل نام آنها در اذهان عمومی به‌عنوان گزینه‌های استیضاح مطرح بوده است. در این میان، وزیر راه و شهرسازی، وزیر نیرو، وزیر کار و وزیر کشاورزی در کانون توجه قرار دارند. از آنجا که این وزرا هم‌زمان با مسائلی همچون نارضایتی مردم و مشکلات اجرایی روبه‌رو هستند، استیضاح آنها به مسأله‌ای جدی در مجلس تبدیل شده است.

وزیر راه و شهرسازی: پرونده‌ای که دوباره باز شد

فرزانه صادق مالواجرد، وزیر راه و شهرسازی که با ۲۳۱ رای موافق یکی از بالاترین آرای اعتماد را در ابتدای دولت کسب کرده بود، حالا در آستانه استیضاح قرار دارد. او با وجود رای بالای اعتماد، تحت فشار نمایندگان نزدیک به جریان پایداری قرار گرفته است. این فشار به ویژه پس از حادثه اسکله شهید رجایی بندرعباس افزایش یافت. حالا دوباره استیضاح او در مجلس به جریان افتاده است و به نظر می‌رسد که او باید به زودی در مجلس برای دفاع از عملکرد خود حاضر شود.

وزیر نیرو: لابی‌ها و خاموشی‌ها

استیضاح عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو که همزمان با خاموشی‌های گسترده در تابستان مطرح شده بود، همچنان یکی از مهم‌ترین موضوعات در مجلس است. اما هر بار لابی‌ها و فشارهای مختلف باعث شدند که این استیضاح از دستور کار خارج شود. با این حال، فشارها برای استیضاح وزیر نیرو همچنان ادامه دارد.

وزیر کار و وزیر کشاورزی: فشار از روز اول

احمد میدری، وزیر کار که از روز رای اعتماد تحت فشار سیاسی جریان مخالف دولت در مجلس قرار داشت، یکی از وزرای مطرح برای استیضاح است. همچنین غلامرضا نوری قزلجه، وزیر کشاورزی نیز در این فهرست قرار دارد. این وزیر که پس از تغییرات زیادی در حوزه کشاورزی منصوب شده، به نظر می‌رسد که نمی‌تواند از فشارهای سیاسی برای استیضاح جان سالم به در ببرد.

نواقص و ابهامات در روند استیضاح

یکی از نکات مهم در روند استیضاح‌ها این است که معمولاً نمایندگان به دلایل بسیار کلی و بدون شاخص‌های ملموس اقدام به استیضاح وزرا می‌کنند. این امر موجب می‌شود که استیضاح‌ها نه تنها به‌طور موثر مشکلات را حل نکنند، بلکه به ابزاری سیاسی برای فشار به دولت تبدیل شوند.

استیضاح بدون شاخص‌های ملموس

در بسیاری از موارد، استیضاح‌ها بدون ارائه دلایل و شاخص‌های واضح و قابل اندازه‌گیری صورت گرفته‌اند. به‌عنوان مثال، استیضاح عبدالناصر همتی وزیر پیشین اقتصاد که به دلیل افزایش نرخ ارز انجام شد، یکی از نمونه‌های بارز این روند است. در حالی که نرخ ارز تحت تأثیر عوامل متعدد داخلی و خارجی است، نمایندگان هیچ مسئولیتی در قبال افزایش قیمت‌ها پس از استیضاح همتی نپذیرفتند. این نوع استیضاح‌ها تنها به بحران‌ها دامن می‌زنند و هیچ اثری در بهبود وضعیت اقتصادی ندارند.

مسئولیت‌گریزی نمایندگان

یکی دیگر از مشکلات اساسی در روند استیضاح‌ها، مسئولیت‌گریزی نمایندگان پس از انجام استیضاح است. نمایندگان معمولا مدعی هستند که تغییر وزیر و نتایج آن به عهده دولت است و هیچ‌گاه پاسخگوی نتایج استیضاح‌های خود نیستند. این مسئولیت‌گریزی نه تنها به بحران‌های اقتصادی دامن می‌زند، بلکه موجب از دست رفتن فرصت‌ها برای حل مشکلات اساسی کشور می‌شود.

ابزار سیاسی یا ابزار نظارتی؟

در نظام‌های سیاسی دیگر، فرآیند استیضاح معمولاً به‌عنوان یک ابزار نظارتی و برای بهبود عملکرد دولت‌ها استفاده می‌شود، اما در ایران، استیضاح‌ها اغلب به ابزاری برای فشار سیاسی تبدیل می‌شوند. این امر به‌ویژه در شرایطی که تنها ۱۰ امضا برای آغاز روند استیضاح کافی است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در واقع، این اختیارات باعث می‌شود که هر نماینده بتواند به راحتی از این ابزار به‌عنوان وسیله‌ای برای فشار بر وزرا استفاده کند.

استیضاح‌ها در ۲۳ سال گذشته

آمارها نشان می‌دهد که در ۲۳ سال گذشته، ۳۰ استیضاح در مجلس انجام شده است. البته این همه ماجرا نیست. بیش از ۱۰۰ طرح استیضاح نیز مطرح شده که به دلیل فشارهای مختلف از دستور کار مجلس خارج شده‌اند. این نشان‌دهنده نارسایی در روند استیضاح‌ها است که به جای حل مشکلات، بیشتر به ابزاری برای بازی‌های سیاسی تبدیل می‌شود.

وفاق و استیضاح‌ها: تهدیدی برای هم‌گرایی

در حالی که رئیس‌جمهور و دولت همواره از لزوم وفاق و همکاری میان قوا صحبت می‌کنند، استیضاح‌های مکرر وزرا به‌ویژه در شرایط کنونی می‌تواند به تهدیدی جدی برای این وفاق تبدیل شود. به‌ویژه در شرایطی که کشور با بحران‌های اقتصادی و سیاسی مواجه است، ادامه این روند می‌تواند به عمق شکاف‌های سیاسی دامن بزند و شانس تحقق وفاق ملی را از بین ببرد.

پایان وفاق با استیضاح؟

اگر استیضاح‌های اخیر به‌ویژه در مورد چهار وزیر به صحن مجلس برسد و نتیجه‌ نهایی مشخص شود، می‌توان گفت که وفاقی که دولت از آن سخن می‌گوید به پایان خود نزدیک خواهد شد. بسیاری از فعالان سیاسی معتقدند که این وفاق بیشتر حول محور بی‌عملی دولت در حوزه‌های مختلف شکل گرفته است و حتی اگر استیضاح‌ها به نتیجه نرسند، این بی‌عملی می‌تواند به یک بحران سیاسی و اقتصادی جدید تبدیل شود.

وفاق یا بحران؟

استیضاح وزرا در مجلس از موضوعات پیچیده و پرچالشی است که می‌تواند هم به‌عنوان یک ابزار نظارتی موثر عمل کند و هم به‌راحتی به ابزاری برای فشار سیاسی تبدیل شود. در شرایط کنونی که کشور با مشکلات متعدد اقتصادی و سیاسی روبه‌رو است، ادامه روند استیضاح‌های بدون شاخص‌های مشخص و بدون مسئولیت‌پذیری نمایندگان، می‌تواند به بحرانی جدید در روابط میان دولت و مجلس تبدیل شود. وفاق و همکاری میان قوا می‌تواند به بهبود شرایط اقتصادی کمک کند، اما در صورت ادامه روند فعلی، این وفاق بیش از پیش در معرض تهدید قرار خواهد گرفت.