نقدینگی در مسیر سفته‌بازی

در شرایطی که اقتصاد ایران تحت فشار تحریم‌ها و بحران‌های اقتصادی قرار دارد، بانک‌های خصوصی به جای ایفای نقش مثبت در تأمین مالی بخش تولید و رونق اقتصادی، نقدینگی را به سمت فعالیت‌های غیرمولد هدایت کرده‌اند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که بخشی از مشکلات موجود در اقتصاد، به ویژه تورم و رکود، ناشی از سیاست‌های بانک‌ها در خلق پول و سفته‌بازی است. حالا نمایندگان مجلس بر لزوم جراحی عمیق نظام بانکی تأکید دارند؛ جراحی‌ای که می‌تواند کلید حل بحران اقتصادی کشور باشد.

به گزارش اقتصاد ملی ، اقتصاد ایران در سال‌های اخیر با مشکلات گسترده‌ای مواجه بوده است. تحریم‌ها، کمبود منابع ارزی، کاهش ارزش پول ملی و رکود اقتصادی، تنها بخشی از موانع اقتصادی کشور هستند که هر کدام به نوبه خود به مشکلات معیشتی مردم و تضعیف بخش تولید دامن زده‌اند. در این شرایط بحرانی، انتظار می‌رود که بانک‌های کشور نقشی حیاتی در حمایت از تولید و تأمین منابع مالی برای پروژه‌های توسعه‌ای ایفا کنند. اما واقعیت این است که بانک‌های خصوصی نه‌تنها چنین نقشی را ایفا نمی‌کنند، بلکه به دلایل مختلف از جمله سیاست‌های سودگرایانه، نقدینگی کشور را به سمت فعالیت‌های غیرمولد سوق داده‌اند.بر اساس آمارهای کارشناسی، حدود ۹۰ درصد از نقدینگی کشور ناشی از خلق پول توسط بانک‌هاست. خلق پولی که بیشتر در قالب اضافه برداشت‌های متعدد از بانک مرکزی و سفته‌بازی در بازارهای غیرمولد به گردش درآمده است. این امر نه تنها به بانک‌ها کمک کرده، بلکه اقتصاد کشور و معیشت خانوارها را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.

 خلق پول بی‌ضابطه و عواقب آن

یکی از بزرگ‌ترین معضلات نظام بانکی ایران، خلق پول بی‌ضابطه است. این خلق پول در حقیقت، انجام اضافه برداشت از منابع بانک مرکزی است که در نتیجه آن، نقدینگی به صورت مصنوعی و بدون پشتوانه در بازار تزریق می‌شود. در شرایطی که دولت به دلیل تحریم‌ها و مشکلات اقتصادی با کمبود منابع ارزی و بودجه مواجه است، بانک‌ها با خلق پول نه تنها بحران نقدینگی را افزایش داده‌اند، بلکه موجب تشدید تورم و رکود اقتصادی شده‌اند.در این میان، برخی بانک‌ها که به دلیل ناکارآمدی و کمبود منابع مالی از بانک مرکزی اضافه برداشت می‌کنند، به جای آنکه این منابع را در پروژه‌های تولیدی و زیربنایی به کار بگیرند، آن را به فعالیت‌های غیرمولد مانند سفته‌بازی و بازارهای مالی هدایت می‌کنند. این اقدامات تنها به سود بانک‌ها و برخی افراد خاص ختم می‌شود و به هیچ وجه به نفع تولید و توسعه کشور نیست.

 نقدینگی به سمت بخش‌های غیرمولد می‌رود

بانک‌های خصوصی ایران به جای هدایت نقدینگی به سمت بخش‌های تولیدی و زیرساختی، عمدتاً به دنبال کسب سود حداکثری از منابع مردم هستند. این رویکرد نه تنها با فلسفه اصلی فعالیت بانک‌ها که حمایت از تولید و توسعه اقتصادی است، سازگاری ندارد، بلکه به شدت موجب رشد فعالیت‌های غیرمولد، سفته‌بازی، و همچنین رشد بی‌رویه بازارهای مالی می‌شود.طبق گزارش‌ها، بسیاری از بانک‌ها با بهره‌گیری از موقعیت‌های خاص خود، به جای آنکه منابع مالی را به بخش‌های مولد مانند صنعت، کشاورزی و فناوری اطلاعات هدایت کنند، آنها را به سمت خرید و فروش ارز، سکه، زمین و حتی سرمایه‌گذاری در شرکت‌های غیرمولد سوق داده‌اند. این موضوع به نوبه خود باعث افزایش نوسانات بازار، کاهش ارزش پول ملی، و تشدید مشکلات معیشتی برای اقشار مختلف مردم شده است.

 بانک‌های ناکارآمد و بحران ناترازی‌ها

ناترازی در بانک‌ها یکی دیگر از مشکلات عمده نظام بانکی ایران است. بانک‌های ناکارآمدی که با عدم رعایت اصول مالی و اقتصادی، به اضافه برداشت از بانک مرکزی و خلق پول بی‌ضابطه پرداخته‌اند، باعث ایجاد بحران ناترازی در اقتصاد کشور شده‌اند. این وضعیت باعث شده که بسیاری از بانک‌ها از شرایط مالی مطلوبی برخوردار نباشند و حتی توانایی تأمین مالی بخش تولید را نداشته باشند.هم‌زمان با بحران ناترازی‌ها، بعضی بانک‌ها که به دلیل ضعف در عملکرد مالی و عدم نظارت کافی به فعالیت‌های غیراصولی پرداخته‌اند، منابع خود را به جای استفاده در پروژه‌های تولیدی و زیرساختی، به فعالیت‌های بنگاهداری و سوداگرانه اختصاص داده‌اند. این وضعیت نه تنها موجب افزایش تورم شده، بلکه روند رشد اقتصادی کشور را نیز مختل کرده است.

نمایندگان مجلس و لزوم جراحی نظام بانکی

با توجه به این مشکلات، اخیراً ۱۷۲ نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی در بیانیه‌ای به رئیس‌جمهور کشور خواستار جراحی عمیق نظام بانکی شدند. در این بیانیه، نمایندگان تأکید کرده‌اند که برای حل ریشه‌ای مشکلات اقتصادی کشور، باید تغییرات اساسی در نظام بانکی انجام گیرد و ظرفیت‌های عظیم دارایی دولت به درستی به کار گرفته شود.این جراحی اقتصادی به معنای تغییراتی گسترده در نحوه عملکرد بانک‌ها و نظارت دقیق بر عملکرد آنهاست. نمایندگان مجلس به این نتیجه رسیده‌اند که بسیاری از بانک‌های خصوصی به دلیل رقابت برای جذب منابع مردم و افزایش سود سپرده‌ها، نقدینگی کشور را به سمت فعالیت‌های غیرمولد هدایت کرده‌اند و عملاً موجب تشدید بحران‌های اقتصادی شده‌اند.

ضرورت نظارت و برخورد با بانک‌های ناتراز

از آنجا که برخی بانک‌ها به قدری بزرگ و قدرتمند شده‌اند که حتی نظارت بانک مرکزی را به چالش کشیده‌اند، ضروری است که این نهادها تحت نظارت دقیق‌تری قرار گیرند. بانک مرکزی باید با قاطعیت بیشتری بر عملکرد بانک‌ها نظارت کرده و در صورت لزوم با بانک‌های غیرمؤثر و ناکارآمد برخورد کند.در این راستا، به نظر می‌رسد که قوه قضائیه نیز باید به عنوان بازوی نظارتی به این موضوع ورود کند. نمونه بارز این اقدام، انحلال بانک آینده است که به دلیل عملکرد ضعیف و زیان‌بار آن برای اقتصاد کشور، در نهایت منحل شد. این گونه اقدامات می‌تواند به عنوان الگویی برای سایر بانک‌ها در راستای اصلاحات ضروری در نظام بانکی عمل کند.

اصلاح نظام بانکی، شرط پیشرفت اقتصادی

در نهایت، باید گفت که یکی از اصلی‌ترین موانع پیشرفت اقتصادی ایران، ناکارآمدی و سوءاستفاده از سیستم بانکی است. بانک‌ها باید به جای تمرکز بر سود کوتاه‌مدت و فعالیت‌های غیرمولد، منابع مالی خود را به سمت پروژه‌های مولد و توسعه‌ای هدایت کنند. اصلاح نظام بانکی و برقراری نظارت دقیق و مستمر بر عملکرد بانک‌ها می‌تواند یکی از مهم‌ترین گام‌ها در جهت حل بحران اقتصادی و بازگرداندن ثبات به بازارهای مختلف باشد.اگر این اصلاحات به موقع انجام نشود، بحران‌های اقتصادی و مالی کشور تنها شدت خواهند گرفت و احتمالاً اقتصاد ایران وارد دوره‌ای از بی‌ثباتی خواهد شد که خروج از آن به سادگی ممکن نخواهد بود.